KRITIK AL-QUR`AN TERHADAP SAKRALISASI SIMBOL TAUHID YANG BERLEBIHAN
Keywords:
criticism of the Qur'an, sacralization of tauhid symbols, sacred, profaneAbstract
Research on the criticism of the Qur'an against the excessive sacralization of the monotheistic symbol is motivated by the emergence of a religious purification movement with the sacred symbols of monotheism that seeks to abolish syncretic Islamic culture. This movement claims to be the purest form of Islamic teachings, while customs are considered to be able to eliminate the authenticity of Islamic teachings so that they turn into shirk and heresy. Then this movement often disbelieves in other Muslim groups (takfirism). However, the excessive sacralization of the monotheistic symbol can actually turn the sacred symbol of monotheism into profane, if it is associated with the sacred and profane theory of Emile Durkheim which states that something sacred should not be mixed with the profane, such as the sentence of monotheism which was originally sacred (holy) turned into profane when used only for worldly purposes.
References
---------. Beberapa Tantangan Terhadap Ummat Islam di Masa Kini (Secularisme,
Syncritisme dan Ma’siat). Jakarta: Penerbit Bulan Bintang, 1970.
---------. Kebudayaan dan Agama (terjemahan Andi). Yogyakarta: Kanisius,
1992.
---------. The Encyclopedia of Religion. New York: Simon & Schuster
Macmillan, 1987.
Al-Attas, Syed Muhammad Naquib. Prolegomena to the Metaphysic of Islam:
An Exposition of the Fundamental Elements of Worldview of Islam.
Kuala Lumpur: ISTAC, 1995.
Al-Bukha>ri>, Abu> Abdilla>h Muh}ammad Ibn Isma>’i>l. S}ah}i>h Al- Bukha>ri>. Beiru>t:
Da>r al-Fikr, t.t.
Al-Bustani>, Fua>d Iqrami>. Munji>d al-T}ulla>b. Beiru>t: Da>r al-Mashriqi, 1986
Al-Fauzan, Shahih Bin Fauzan Bin. At-Tauhid li al-Shaf al-Awwal al-Ali, Kitab
Tauhid (terjemahan Zaini). Solo: Pustaka Arofah, 2015.
Al-Qaradhawi, Yusuf, Islam Inklusif dan Ekslusif (terjemahan Nabhani Idris).
Jakarta: Pustaka Al-Kautsar, 2008
Al-Sa`di, `Abdurrahman bin Nashir. Tafsir Al-Qur`an Jilid 6 (terjemahan
Muhammad Iqbal). Jakarta: Darul Haq, 2018.
Al-Shaikh, Abdurahma>n bin Hasan Alu. Fathul Maji>d Sharh Kita>b al-Tauhi>d.
Beiru>t: Da>r al-Fikri, 1399 H/ 1979 M.
Al-Syami, Ahmad bin Taimiyyah al-Hara>ni> dan Muhammad bin `Abdul Wahha>b
al-Najdi>. Majmu`ah al-Tauh}id wa Tashtamilu ala Sittah wa `Ishri>n Risa>lah.
Beiru>t: Da>r al-Fikri, t.t.
Al-T}obari>, Muh}ammad Ibnu Jari>r. Tafsi>r Al-T}obari>. Al-Qohirah: Maktabah Ibnu
Taimiyah, 1340 H.
Al-Tamimi>, Muh}ammad bin Khali>fah. Mu’taqidu Ahlissunnah wa al-Jama’ah fi>
al-Asma al-Husna>. Riyad}: Ad}wa al-Sala>f, 1419.
Badsrie, Moehamad Thahir. Syarah Kitab Al-Tauhid Muhammad bin Abdul
Wahab. Jakarta: PT. Pustaka Manjimas.
Bagir, Haidar. Islam Tuhan Islam Manusia Agama dan Spritualitas di Zaman
Kacau. Bandung: Mizan, 2017.
Beatty, Andrew. Varieties of Javanese Religion; An Anthropological Account.
Cambridge: Cambridge University Perss, 2003.
Dhavamony, Mariasusai. Fenomenologi Agama. Yogyakarta: Kanisius, 1995.
Durkheim, Emile The Elementary Forms of The Religious Life (terjemahan
Inyiak Ridwan Muzir). Jogjakarta: IRCiSoD, 2017.
Eliade, Mircea. The Sacred & The Profane The Nature of Religion. New York: A
Harvest Book Jovanovich, 1987.
Esposito. John. L. Islam dan Perubahan Sosial-Politik di Negara Sedang
Berkembang (terjemahan Wardah Hafidz). Yogyakarta: Bidang Penerbit
PLP2M, 1985
Farida, Umma. “Islam Pribumi dan Islam Puritan: Ikhtiyar Menemukan Wajah
Islam Indonesia Berdasarkan Proses Dialektika Pemeluknya dengan
Tradisi Lokal.” Jurnal Fikrah, Vol. 3, No. 1, Tahun 2015.
Geertz, Clifford. The Interpretation of Cultures: Selected Essays. London: The
University of Chicago Press, 1960.
Hamka. Tafsir Al- Azhar. Jakarta: Pustaka Panjimas, 1987.
Hidayat, Komaruddin. Menafsirkan Kehendak Tuhan. Jakarta: TERAJU, 2004.
Hutomo, Suripan Sadi. Sinkretisme Jawa-Islam. Yogjakarta: Yayasan Bentang
Budaya, 2001
Ibnu Kathi>r. Tafsi>r Al-Qur`a>n Al-`Az}i>m. Beiru>t: Da>r al-Fikr, 1412 H/ 1992 M.
Jawas, Yazid bin Abdul Qadir. Syarah Aqidah Ahlus Sunnah wal Jama`ah. Bogor:
Pustaka Imam Syafi`i, 2006.
Kamidjan. Peran Perempuan dalam Tradisi Nyadran di Kabupaten Sidoarjo.
Surabaya: DPKM, 2007.
Kholil, A. “Agama dan Ritual Slametan: Deskripsi Antropologis Keberagamaan
Masyarakat Jawa.” Jurnal el-Harakah, Vol. 11, No. 1, Tahun 2009.
Koentjaraningrat. Kebudayaan Jawa. Jakarta: Balai Pustaka, 1984
Kuntowijoyo. Paradigma Islam Interpretasi Untuk Akasi. Bandung: Mizan, 1994.
Muhammad, Nurdinah. ”Memahami Konsep Sakral dan Profan dalam AgamaAgama.” Jurnal Substantia, Vol. 15, No. 2, Tahun 2013.
Mulyana, Deddy Ilmu Komunikasi Suatu Pengantar (terjemahan M. Dwi
Marianto). Yogyakarta: Tiara Wacana, 2010.
Nasr, Seyyed Hossein. Ensiklopedi Tematis Spiritualitas Islam (terjemahan
Rahmani Astuti). Bandung: Mizan, 2002.
Pals, Daniel L. Dekonstruksi Kebenaran Kritik Tujuh Teori Agama.
Yogyakarta: IRCiSoD, 2001.
Partokusumo, Karkono Kamajaya. Kebudayaan Jawa Perpaduan Dengan Islam.
Yogyakarta: IKAPI, 1995.
Purwadi. Upacara Tradisional Jawa, Menggali Untaian Kearifan Lokal.
Yogyakarta: Pustaka Pelajar, 2005.
Quthb, Sayyid .Tafsir Fi Zhilalil Qur`an di Bawah Naungan Al-Qur`an Jilid 12
(terjemahan As`ad Yasin dan Abdul Aziz Salim Basyarahil). Jakarta:
Gema Insani, 2017.
Rahman, Arief Aulia. “Akulturasi Islam dan Budaya Masyarakat Lereng Merapi
Yogyakarta: Sebuah Kajian Literatur.” Jurnal INDO-ISLAMIKA, Vol. 1,
No. 2, Tahun 2012.
Romli, Muhammad Idrus. Madzhab al-Asy’ari, Benarkah Ahlussunnah WalJama’ah? Jawaban Terhadap Alirah Salafi. Surabaya: Khalista, 2009.
Saihu, Made. Merawat Pluralisme Merawat Indonesia. Yogyakarta: Deepublish
Grup Penerbit CV Budi Utama, 2019.
Saliba,John A. Homo Religiosus in Mircea Eliade. Leiden: E.J. Brill, 1976.
Shihab, M. Quraish. Tafsir Al-Mishbah Pesan, Kesan, dan Keserasian Al-Qur`an.
Jakarta: Lentera Hati, 2002.
Soehadha, Soehadha, Moh. “Tauhid Budaya Strategi Sinergitas Islam dan
Budaya Lokal dalam Perspektif Antropologi Islam.” Jurnal TARJIH, Vol.
13, No. 1, Tahun 2016.
Sumandiyo. Seni Dalam Ritual Agama. Yogyakarta: Pustaka, 2006.
Susanto, Hari. Mitos Menurut Pengertian Mircea Eliade. Yogyakarta:
Kanisius, 1987.
Syam, Nur. “Tradisi Islam Lokal Pesisiran : Studi Kontruksi Sosial Upacara pada
Masyarakat Pesisir Palang Tuban Jawa Timur.” Disertasi. Surabaya:
Universitas Airlangga, 2002.
Toha, Anis Malik. Tren Pluralisme Agama Tinjauan Kritis. Depok: Perspektif
Kelompok Gema Insani, 2005.
Wahab, M. Husein A. “Simbol-Simbol Agama.” Jurnal Substantia, Vol. 12, No.
1, Tahun 2011.
Withehead, Alfred North. Religion in the Making. Newyork: Macmilan, 1926.




